×

Προειδοποίηση

JFolder: :files: Η διαδρομή δεν καταλήγει σε φάκελο. Διαδρομή: var/www/vhosts/epoliteia.gr/httpdocs

 

Περιφερειακή Πολιτική

Η περιφερειακή πολιτική είναι μια πολιτική στρατηγικών επενδύσεων σε όλες τις περιφέρειες και τις πόλεις της ΕΕ, η οποία αποσκοπεί στην τόνωση της οικονομικής τους ανάπτυξης και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Ταυτόχρονα συνιστά έκφραση αλληλεγγύης, καθώς η στήριξη προορίζεται κυρίως για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.

Επενδύσεις στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ

Η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ αντιπροσωπεύει το μεγα­λύτερο κονδύλιο του προϋπολογισμού της για την περίοδο 2014-2020 (351,8 δισ. ευρώ σε σύνολο 1 082 δισ. ευρώ) και αποτελεί το κυριότερο επενδυτικό εργαλείο της Ένωσης.

Οι πόροι αυτοί αξιοποιούνται στη χρηματοδότηση στρατηγικών υποδομών στους τομείς των μεταφορών και των επικοινωνιών, στη διευκόλυνση της μετάβασης σε μια οικονομία φιλικότερη προς το περιβάλλον, στη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων ώστε να γίνουν πιο καινοτόμες και πιο ανταγωνιστικές, στη δημιουργία νέων και μονιμότερων ευκαιριών απασχόλησης, στην ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό των εκπαιδευτικών συστημάτων και στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς.

Με τον τρόπο αυτό, η περιφερειακή πολιτική λειτουργεί κατα­λυτικά στην προσέλκυση πρόσθετης χρηματοδότησης από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, όχι μόνο γιατί υποχρεώνει τα κράτη μέλη της ΕΕ να συγχρηματοδοτούν έργα από τον εθνικό προϋπολογισμό τους, αλλά και γιατί ενισχύει το αίσθημα εμπιστοσύνης των επενδυτών. Συνυπολογίζοντας τις εθνικές συνεισφορές και τη μόχλευση των χρηματοδοτικών μέσων, ο συνολικός αντίκτυπος των επενδύσεων της ΕΕ το διάστημα 2014-2020 αναμένεται να ξεπεράσει τα 500 δισ. ευρώ.

Η περιφερειακή πολιτική συνιστά επίσης έκφραση αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης διατίθεται στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ, ώστε να αξιοποι­ήσουν πλήρως το οικονομικό δυναμικό τους, με δεδομένες τις περιφερειακές ανισότητες όχι μόνο μεταξύ αλλά και εντός των κρατών μελών. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του 2011 (τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία), το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) των περιφερειών της ΕΕ κυμαινόταν από το 29 % του τότε μέσου όρου της ΕΕ των 27 στην περιφέρεια Σεβεροζαπάντεν της Βουλγαρίας και στη βορειοανατολική περιφέρεια της Ρουμανίας έως το 321 % του μέσου όρου στο Κεντρικό Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο). Είναι φανερό, λοιπόν, ότι χρειάζεται μια στρατηγική και στοχευμένη επενδυτική πολιτική, η οποία θα προσαρμόζει τις επενδύσεις της ΕΕ στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιφέρειας.

Χιλιάδες έργα σε ολόκληρη την ΕΕ

Από τα κονδύλια της περιφερειακής πολιτικής της ΕΕ όλα αυτά τα χρόνια χρηματοδοτήθηκαν δεκάδες χιλιάδες έργα, τα οποία επέφεραν οφέλη για κάθε κράτος μέλος χωριστά αλλά και για ολόκληρη την ΕΕ από άποψη οικονομικής ανάπτυξης και δημιουργίας θέσεων εργασίας. Από το 1989 έως το 2013, διατέθηκαν πάνω από 800 δισ. ευρώ από τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τη συγχρηματοδότηση έργων που στηρίζουν την περιφερειακή ανάπτυξη.

Κατηγορία

Λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες (κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ < 75 % του μέσου όρου της ΕΕ των 27): 182,2 δισ. ευρώ

Περιφέρειες μετάβασης (κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ από ≥ 75 % έως < 90% του μέσου όρου της ΕΕ των 27): 35,4 δισ. ευρώ

Πιο ανεπτυγμένες περιφέρειες (κατά κεφαλήν ΑΕγχΠ ≥ 90% του μέσου όρου της ΕΕ των 27): 54,3 δισ. ευρώ

Στις λοιπές πηγές χρηματοδότησης στο πλαίσιο της περιφερειακής πολιτικής κατά την ίδια περίοδο περιλαμβάνονται το Ταμείο Συνοχής (65,3 δισ. ευρώ), η Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία (10,2 δισ. ευρώ), η Πρωτοβουλία για την Ανεργία των Νέων (3,2 δισ. ευρώ) και οι ειδικές πιστώσεις για τις εξόχως απόκεντρες και τις αραιοκατοικημένες περιφέρειες (1,6 δισ. Ευρώ).

Απαρχές και εξέλιξη της περιφερειακής πολιτικής

1957 — Πρώτη μνεία στη Συνθήκη της Ρώμης.

1958 — Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ).

1975 — Δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).

1986 — Θεσπίζεται η νομική βάση της περιφερει­ακής πολιτικής στην Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη.

1988 — Μετά την ένταξη της Ελλάδας (1981), της Ισπανίας και της Πορτογαλίας (1986), τα διαρθρωτικά ταμεία εντάσσονται στο πλαίσιο της ευρύτερης «πολιτικής για τη συνοχή». Προϋπολογισμός: 64 δισ. ECU (το ECU ήταν ο πρόδρομος του ευρώ).

1993 — Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ καθιε­ρώνονται το Ταμείο Συνοχής, η Επιτροπή των Περιφερειών και η αρχή της επικουρικότητας (με βάση την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται πάντα στο πλέον αποκεντρω­μένο/τοπικό επίπεδο, ώστε να επιλύονται τα ζητήματα με τον ορθότερο τρόπο).

1994-1999 — Διπλασιάζονται οι πόροι των περιφερειακών ταμείων. Αντιστοιχούν πλέον στο ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ.

1995 — Προστίθεται ειδικός στόχος για τη στήριξη των αραιοκατοικημένων περιφερειών της Φινλανδίας και της Σουηδίας. Συνολικός προϋπολογισμός: 168 δισ. ECU.

2000-2004 — Με τους προενταξιακούς μηχανισμούς διατίθεται χρηματοδότηση και τεχνογνωσία στις χώρες που βρίσκονται στη διαδικασία προσχώρησης στην ΕΕ.

2004 — Δέκα νέα κράτη μέλη εντάσσονται στην ΕΕ (ο πληθυσμός της ΕΕ αυξάνεται κατά 20 %, αλλά το ΑΕγχΠ της μόλις κατά 5 %). Προϋπολογισμός: 213 δισ. ευρώ για τα 15 παλιά κράτη μέλη και 22 δισ. ευρώ για τα νέα κράτη μέλη (2004-2006).

2007-2013 — Προϋπολογισμός: 347 δισ. ευρώ (25 % των οποίων προορίζονται για έρευνα και καινοτομία και 30 % για περιβαλλοντικές υποδομές και μέτρα για την ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής).

2014-2020 — Προϋπολογισμός: 351,8 δισ. ευρώ με ιδιαίτερη έμφαση σε τέσσερις βασικές επενδυτικές προτεραιότητες: έρευνα και καινοτομία, ψηφιακό θεματολόγιο, στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Στους τομείς αυτούς θα διατεθούν περίπου 100 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 26,7 δισ. ευρώ για τη στήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα (ενεργειακή αποδοτικότητα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας).

Οι πόροι αυτοί συνέβαλαν στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των ευρωπαίων πολιτών, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στην προώθηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας. Ενδεικτικό είναι ότι, μόνο μεταξύ του 2007 και του 2012, χάρη στην περιφερειακή πολιτική της ΕΕ:

* δημιουργήθηκαν περίπου 594 000 θέσεις εργασίας (262 000 σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις)·

* έγιναν άμεσες επενδύσεις σε 198 000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις·

* έλαβαν στήριξη 77 800 νεοσύστατες επιχειρήσεις·

* χρηματοδοτήθηκαν 61 000 ερευνητικά έργα·

* αυξήθηκε κατά σχεδόν 5 εκατομμύρια ο αριθμός των πολιτών της ΕΕ που έχουν ευρυζωνική κάλυψη·

* κατασκευάστηκαν δρόμοι μήκους 1 208 χλμ. και σιδηρόδρομοι μήκους 1 495 χλμ. με σκοπό τη δημιουργία ενός αποτελεσμα­τικού διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (ΔΕΔ‑Μ)·

* αναβαθμίστηκε η ποιότητα ζωής των κατοίκων των αστικών περιοχών χάρη στον εκσυγχρονισμό των συστημάτων ύδρευσης, από τον οποίο ωφελήθηκαν 3,2 εκατομμύρια πολίτες, και στα βιώσιμα συστήματα συγκοινωνιών.

Οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή

Η περιφερειακή πολιτική είναι γνωστή και με τον ευρύτερο όρο «πολιτική συνοχής», δεδομένου ότι απώτερος στόχος της είναι η ενίσχυση της λεγόμενης «οικονομικής, κοινωνικής και εδαφικής συνοχής» των περιφερειών που πληρούν τις προϋποθέσεις για χρηματοδότηση. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

Οικονομική και κοινωνική συνοχή: ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της πράσινης οικονομικής ανάπτυξης στις περιφερειακές οικονομίες και παροχή καλύτερων υπηρεσιών, περισσότερων ευκαιριών απασχόλησης και καλύτερης ποιότητας ζωής στους κατοίκους.

Εδαφική συνοχή: σύνδεση των περιφερειών ώστε η κάθε περιφέρεια να αξιοποιεί τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματά της και να συνερ­γάζεται με τις άλλες μέσα από νέους και καινοτόμους τρόπους για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων (όπως η κλιματική αλλαγή), έτσι ώστε να αποκομίζει οφέλη και να ενισχύεται η ΕΕ στο σύνολό της.

Τα περιφερειακά ταμεία συνοπτικά

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) είναι γνωστά ως «διαρ­θρωτικά ταμεία», γιατί σκοπός τους είναι να επενδύουν στην οικονομική και κοινωνική αναδιάρθρωση σε ολόκληρη την ΕΕ, ούτως ώστε να γεφυρωθεί το αναπτυξιακό χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές περιφέρειες όσον αφορά, π.χ., τις υποδομές ή την απασχόληση. Μαζί με το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και το Ευρω­παϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας (ΕΤΘΑ), συναποτελούν τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία (ΕΔΕΤ). Πέρα από τους κοινούς κανόνες για τα ΕΔΕΤ, υπάρχουν και κάποιοι ειδικοί κανόνες για κάθε επιμέρους ταμείο.

Το Ταμείο Συνοχής επενδύει στο δίκτυο μεταφορών και σε περιβαλλοντικά έργα, το ΕΓΤΑΑ παρέχει στήριξη στις αγροτικές περιοχές με στόχο έναν φιλικό στο περιβάλλον, ανθεκτικό στην αλλαγή του κλίματος και καινοτόμο γεωργικό τομέα, ενώ το ΕΤΘΑ προάγει τη βιώσιμη και ανταγωνιστική αλιεία και ιχθυοκαλλιέργεια σε ολόκληρη την ΕΕ. Επομένως, το κάθε ταμείο συμβάλλει με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο στην επίτευξη των πανευρωπαϊκών αναπτυξιακών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η οποία είναι η συνολική στρατηγική της ΕΕ για την ανάπτυξη και την απασχόληση με ορίζοντα το 2020 (για περισσότερες πληροφορίες βλ. την έκδοση της σειράς «Η ΕΕ με απλά λόγια» που είναι αφιερωμένη στη στρατηγική «Ευρώπη 2020»).

Ένα ακόμη σημαντικό ταμείο το οποίο διαχειρίζεται η Ευρω­παϊκή Επιτροπή είναι το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ, το οποίο συστάθηκε το καλοκαίρι του 2002 με αφορμή τις μεγάλες πλημμύρες που έπληξαν τότε την κεντρική Ευρώπη. Το Ταμείο Αλληλεγγύης είναι πλέον ένα μόνιμο ταμείο με ετήσιο προϋπολογισμό 500 εκατ. ευρώ. Αποτελεί έκφραση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς τις περιοχές της Ευρώπης που πλήττονται από θεομηνίες και εξασφαλίζει τη γρήγορη, αποτελεσματική και ευέλικτη αρωγή προς οποιοδήποτε κράτος μέλος της ΕΕ (ή υποψήφια χώρα) πλήττεται από μεγάλη φυσική καταστροφή με σοβαρές επιπτώσεις στις συνθήκες διαβίωσης, στο περιβάλλον ή στην οικονομία.

Το Ταμείο Αλληλεγγύης λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις προσπάθειες των εθνικών δημόσιων υπηρεσιών, συμβάλλο­ντας, π.χ., στις επιχειρήσεις καθαρισμού, αποκατάστασης των υποδομών ή παροχής προσωρινών καταλυμάτων.

Πώς γίνονται οι επενδύσεις από τα ταμεία

Η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ υλοποιείται από εθνικούς και περιφερειακούς φορείς σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του λεγόμενου συστήματος «επιμερι­σμένης διαχείρισης». Σε αντίθεση με τους ετήσιους εθνικούς προϋπολογισμούς, ο προϋπολογισμός της περιφερειακής πολιτικής καταρτίζεται με ορίζοντα επταετίας, γεγονός που διασφαλίζει εκ των πραγμάτων την αξιοπιστία και τη χρησι­μότητά του για τους ιδιώτες επενδυτές.

Τρία είναι τα βασικά στάδια της διαδικασίας επενδύσεων:

1)        Η απόφαση για τον προϋπολογισμό και τους κανόνες που τον διέπουν λαμβάνεται από κοινού από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ (στο οποίο συμμετέχουν υπουργοί από όλα τα κράτη μέλη), βάσει πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

  1. Τα κράτη μέλη της ΕΕ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συντάσσουν «συμφωνίες εταιρικής σχέσης», στις οποίες περιγράφονται σε γενικές γραμμές οι επενδυτικές προτεραιότητες και οι αναπτυξιακές ανάγκες τους. Τα κράτη μέλη υποβάλλουν επίσης σχέδια επιχειρησιακών προγραμ­μάτων (ΕΠ), στα οποία οι γενικοί στόχοι επιμερίζονται σε τομείς δράσης. Τα ΕΠ ενδέχεται να συντάσσονται σε εθνικό και/ή περιφερειακό επίπεδο, μπορεί δε να περιλαμβάνουν προγράμματα συνεργασίας με τη συμμετοχή και άλλων χωρών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπραγματεύεται με τις εθνικές αρχές το τελικό περιεχόμενο αυτών των επενδυτικών σχεδίων. Ο προγραμματισμός και η διαχείριση των ΕΠ πρέπει να γίνεται με διαβούλευση και συμμετοχή όλων των επιπέ­δων διακυβέρνησης, καθώς και της κοινωνίας των πολιτών.
  2. Το επόμενο στάδιο είναι η υλοποίηση των προγραμμάτων από τα κράτη μέλη και τις περιφέρειές τους. Αυτό σημαίνει επιλογή, παρακολούθηση και αξιολόγηση εκατοντάδων χιλιάδων έργων. Την ευθύνη για την οργάνωση των εργασιών έχουν οι «διαχειριστικές αρχές» κάθε κράτους μέλους και/ή περιφέρειας.

Στοχευμένες επενδύσεις για ανάπτυξη και απασχόληση έως το 2020

Περιορισμένος αριθμός βασικών επενδυτικών προτεραιοτήτων

Μπορεί η Ευρώπη να βρίσκεται σε πορεία οικονομικής ανάκαμψης, ωστόσο, δεδομένων των περιορισμένων χρημα­τοδοτικών πόρων, εξακολουθεί να έχει τεράστια σημασία για την ΕΕ το να επιτυγχάνει περισσότερους στόχους με λιγότερα χρήματα και να διασφαλίζει ότι κάθε ευρώ που δαπανάται σε ευρωπαϊκό επίπεδο δημιουργεί προστιθέμενη αξία. Με την έγκριση της νέας νομοθετικής δέσμης για την περιφερειακή πολιτική στα τέλη του 2013, η ΕΕ αναμόρφωσε ριζικά τη χρηματοδοτική προσέγγιση για την περίοδο 2014-2020 με στόχο τη μεγιστοποίηση του πιθανού αντίκτυπου της διαθέσιμης ενωσιακής χρηματοδότησης.

Μεταξύ 2014 και 2020, θα επενδυθούν συνολικά στις περιφέρειες της ΕΕ πάνω από 351,8 δισ. ευρώ. Το ύψος της χρηματοδοτικής βοήθειας και της εθνικής συνεισφοράς («ποσοστό συγχρηματοδότησης») είναι συνάρτηση του επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης της κάθε περιφέρειας:

ΛΙΓΌΤΕΡΟ ΑΝΕΠΤΥΓΜΈΝΕΣ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ (ΑΕγχΠ < 75 % ΤΟΥ ΜΈΣΟΥ ΌΡΟΥ ΤΗΣ ΕΕ ΤΩΝ 27) (*)

ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ ΜΕΤΆΒΑΣΗΣ (ΑΕγχΠ 75 % ΈΩΣ 90 % ΤΟΥ ΜΈΣΟΥ ΌΡΟΥ ΤΗΣ ΕΕ ΤΩΝ 27)

ΠΙΟ ΑΝΕΠΤΥΓΜΈΝΕΣ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΕΣ (ΑΕγχΠ > 90 % ΤΟΥ ΜΈΣΟΥ ΌΡΟΥ ΤΗΣ ΕΕ ΤΩΝ 27)

(*) Σημείωση: Τα στοιχεία είναι προγενέστερα της προσχώρησης της Κροατίας στην ΕΕ τον Ιούλιο 2013.

Προϋποθέσεις αποδοτικών επενδύσεων

Για να διατεθεί χρηματοδότηση στις περιφέρειες και στις πόλεις, οι πιθανοί δικαιούχοι πρέπει να πληρούν συγκεκριμέ­νες προϋποθέσεις ώστε να διασφαλίζεται ότι οι επενδύσεις της ΕΕ είναι στο σύνολό τους στοχευμένες και αποδοτικές. Οι προϋποθέσεις αυτές είναι, μεταξύ άλλων, οι εξής:

    η ανάπτυξη στρατηγικών «έξυπνης εξειδίκευσης»: οι περι­φέρειες πρέπει να ειδικεύονται σε τομείς στους οποίους έχουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες ανάπτυξης και ανταγωνιστικό­τητας και να προωθούν εταιρικές σχέσεις με πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις και τη δημόσια διοίκηση για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών·

  •    στρατηγικές για τη μείωση της ανεργίας των νέων και την καταπολέμηση των διακρίσεων·  
  •    συμμόρφωση προς την περιβαλλοντική νομοθεσία·
  •     μεταρρυθμίσεις για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ευνοϊκού για τις επιχειρήσεις, και·
  •     μέτρα για τη βελτίωση των συστημάτων δημόσιων προμηθειών.

Πηγή: http://europa.eu/pol/pdf/flipbook/el/regional_policy_el.pdf

>